Beş altı yıllık bir laptop, ilk günkü hızını kaybettiğinde çoğu kişi doğrudan yeni cihaz almayı düşünür. Oysa çoğu durumda cihazın donanımı hâlâ günlük işler için yeterlidir; yavaşlığın kaynağı yıllar içinde birikmiş yazılım yükü, ısınma sorunları veya artık yetmeyen tek bir bileşendir. Doğru sırayla ilerlerseniz, birkaç saatlik çalışmayla makul bir performans artışı elde etmeniz mümkün. Aşağıdaki adımları ücretsiz olanlardan başlayıp donanım yükseltmesine doğru ilerleyecek şekilde sıraladım; böylece gereksiz para harcamadan nereye kadar gidebileceğinizi görürsünüz.
"Eski bilgisayar yavaş" cümlesi tek bir sorunu değil, birbirinden çok farklı birkaç durumu birlikte anlatır. Cihaz açılışta uzun süre bekletiyorsa disk, birden fazla program açtığınızda tıkanıyorsa bellek, bir süre çalıştıktan sonra yavaşlıyorsa ısı sorunu öne çıkar. Windows'ta Görev Yöneticisi'ni açıp Performans sekmesine bakın ve normal kullanımınız sırasında hangi değerin sürekli yüksek kaldığını izleyin.
Bu gözlem beş dakikanızı alır ama sonraki adımların hangisine ağırlık vereceğinizi belirler. Yalnızca tarayıcı kullanırken zorlanıyorsanız, sorun tüm sistemde değil sadece tarayıcıda olabilir; sekme ve eklenti yükünü azaltmak bazen tek başına yeterli olur.
Donanıma dokunmadan önce yapılabilecekler şaşırtıcı derecede etkili olabilir. Yıllar içinde kurulan programların bir kısmı kendini otomatik başlatmaya ekler ve siz farkında olmadan her açılışta çalışır.
Görev Yöneticisi'ndeki Başlangıç sekmesinde "yüksek etki" olarak işaretlenmiş öğeleri gözden geçirin. Bulut depolama istemcileri, oyun mağazaları, yazıcı yardımcı programları ve güncelleme denetleyicileri genellikle gerekli değildir; ihtiyaç duyduğunuzda elle açabilirsiniz. Otomatik açılan uygulamaları kapatmak, özellikle sınırlı bellekli cihazlarda açılış süresini belirgin şekilde kısaltır.
Denetim Masası'ndaki program listesini yukarıdan aşağıya okuyun. Adını hatırlamadığınız araç çubukları, deneme süresi bitmiş güvenlik paketleri ve iki farklı sıkıştırma programı gibi tekrarlar birikir. Aynı işi yapan iki antivirüs varsa birini mutlaka kaldırın.
Sistem diskinde en az %15 boş alan bırakmaya çalışın. Windows'un Depolama ayarlarındaki geçici dosya temizliği, eski güncelleme yedekleri ve indirilenler klasörü genellikle birkaç gigabayt kazandırır. Sürücü temizliği ve gereksiz uygulama kaldırma alışkanlığı, telefonlarda depolama boşaltma mantığıyla neredeyse aynıdır.
Yıllardır aynı Windows kurulumunu kullanıyorsanız, tek tek temizlik yapmak yerine işletim sistemini yeniden kurmak daha hızlı sonuç verir. Windows 10 ve 11'de "Bu bilgisayarı sıfırla" seçeneği, dosyalarınızı koruyarak sistemi yenileme imkânı sunar; ancak en temiz sonuç için USB bellekten tam kurulum yapmak daha iyidir.
Temiz kurulumun asıl faydası, cihazın ilk aldığınız günkü yazılım yüküne dönmesidir. Üreticinin önceden yüklediği gereksiz uygulamalar da böylece geride kalır.
Yazılım tarafı temizlendiği hâlde cihaz hâlâ yorucu geliyorsa, iki yükseltme kalan farkı büyük ölçüde kapatır. Bunlardan SSD, eski laptoplarda hissedilen en büyük değişimi sağlar.
| Yükseltme | Ne zaman gerekli | Beklenen etki |
|---|---|---|
| SSD (SATA veya NVMe) | Cihazda mekanik disk varsa | Açılış, program başlatma ve dosya işlemlerinde çok belirgin hızlanma |
| RAM artırımı | 4 GB veya 8 GB bellek doluyorsa | Çok sekmeli tarayıcı ve aynı anda birden fazla program kullanımında rahatlama |
| Termal bakım | Cihaz ısınıyor, fan sürekli çalışıyorsa | Uzun süreli kullanımda hız düşüşünün azalması |
Satın almadan önce cihazınızın modelini üreticinin sayfasında arayarak desteklenen bellek türünü (DDR3, DDR4), maksimum kapasiteyi ve disk yuvası tipini öğrenin. Laptoplarda alt kapağı açmak genelde birkaç vidayla mümkündür; RAM modülü yerine oturduğunda hafif bir klik sesi duyarsınız. SSD takıldıktan sonra Windows'u yeniden kurmak, klonlamaya uğraşmaktan çoğu zaman daha sorunsuzdur.
Cihazı açtığınızda fan ve soğutucu kanatları arasındaki toz keçesini basınçlı hava veya yumuşak bir fırçayla temizleyin. Termal macun yenileme daha